3-7 YUK VAGONLARI AVTOTIRKAMASIGA TA’SIR ETUVCHI DINAMIK KUCHLARNI SONLI MODELLASHTIRISH TAHLIL QILISH

Authors

  • G‘affarov Yo‘lchi Mahmud o‘g‘li Toshkent davlat transport universiteti, yolchigaffarov3@gmail.com Mamayev Sherali Ibragimovich Toshkent davlat transport universiteti, t.f.n., dotsent, tytmmaayevshi@yandex.com

Abstract

This paper investigates the mathematical and numerical modeling of dynamic forces acting on the automatic coupler (SA-3) of freight and passenger cars. Using the full factorial design method, multi-factor regression models were developed to establish the relationship between the acting force and key parameters including wagon mass, locomotive tractive effort, and wagon position within the train structure. The significance of the regression coefficients was evaluated using Student's t-test, and the model adequacy was verified via Fisher's and Cochran's criteria. Through computer-based (EXM) computational analysis, optimal operational parameters were identified. The research findings demonstrate significant potential for enhancing the operational reliability of automatic couplers and improving overall railway traffic safety.

Keywords: freight wagon, automatic coupler, SA-3 coupler, numerical modeling, full factorial experiment, regression model, dynamic force, Student's test, Fisher's criterion, optimal parameters.

ANNOTATSIYA. Ushbu maqolada yuk va yo‘lovchi vagonlari avtotirkamasiga (SA-3) ta’sir etuvchi dinamik kuchlarni aniqlash hamda ularning o‘zgarish qonuniyatlarini matematik va sonli modellashtirish masalalari tadqiq etilgan. Tadqiqotda to‘la faktorli eksperiment usulidan foydalanib, vagon massasi, lokomotivning tortuv quvvati va vagonning poezd tarkibidagi o‘rnining avtotirkamaga ta’sir qiluvchi kuchga bog‘liqlik ko‘p faktorli regressiya modellari qurilgan. Model koeffitsiyentlarining ahamiyatliligi Styudent kriteriyasi, modelning adekvatligi esa Fisher va Kochren kriteriyalari yordamida baholangan. EXM dasturiy majmuasi orqali olingan natijalar tahlil qilinib, har bir parametrning maqbul (optimal) qiymatlari aniqlangan. Tadqiqot natijalari avtotirkamaning ekspluatatsion ishonchliligini oshirish hamda poyezdlar harakat xavfsizligini ta’minlashga xizmat qiladi.

Kalit so‘zlar: yuk vagoni, avtotirkama, SA-3, sonli modellashtirish, to‘la faktorli eksperiment, regressiya modeli, dinamik kuch, Styudent kriteriyasi, Fisher kriteriyasi, optmal ko‘rsatkichlar.

АННОТАЦИЯ. В данной статье исследованы вопросы математического и численного моделирования динамических сил, действующих на автосцепное устройство (СА-3) грузовых и пассажирских вагонов. В исследовании с использованием метода полного факторного эксперимента разработаны многофакторные регрессионные модели зависимости действующей силы от массы вагона, силы тяги локомотива и расположения вагона в составе поезда. Значимость коэффициентов модели проверена по критерию Стьюдента, а адекватность модели — по критериям Фишера и Кочрена. На основе результатов, полученных в программном комплексе ЭВМ, проведен графический анализ и определены оптимальные значения исследуемых параметров. Результаты исследования способствуют повышению эксплуатационной надежности автосцепки и обеспечению безопасности движения поездов.

Ключевые слова: грузовой вагон, автосцепка, СА-3, численное моделирование, полный факторный эксперимент, регрессионная модель, динамическая сила, критерий Стьюдента, критерий Фишера, оптимальные параметры.

 

Published

30-09-2026

How to Cite

G‘affarov Yo‘lchi Mahmud o‘g‘li Toshkent davlat transport universiteti, yolchigaffarov3@gmail.com Mamayev Sherali Ibragimovich Toshkent davlat transport universiteti, t.f.n., dotsent, tytmmaayevshi@yandex.com. (2026). 3-7 YUK VAGONLARI AVTOTIRKAMASIGA TA’SIR ETUVCHI DINAMIK KUCHLARNI SONLI MODELLASHTIRISH TAHLIL QILISH. Innovative Technologies in Construction Scientific Journal, 2(3), 33–45. Retrieved from https://inntechcon.uz/index.php/current/article/view/423